ممتنع بالغير و آن ممكنى است كه علت تامه ايجادش موجود نباشد ، و حكما براى امكان نيز سه قسم فرض كرده‌اند . امكان ذاتى ، امكان وقوعى ، و امكان احتمالى . امكان ذاتى عبارت از اين ستكه چيزى ذاتا قابل عروض وجود باشد اگر چه در خارج موجود نشده باشد . و امكان وقوعى عبارت از اين ستكه چيزى علاوه بر اينكه قابل ايجاد است در خارج نيز موجود شده باشد ، مثلا يك دريا از طلا و يا يك انسان صد سر امكان ذاتى دارد ولى امكان وقوعى ندارد . و امكان احتمالى عبارت از اين ستكه چيزى دليل بر امتناع ( محال بودن ) او يافت نشود و وجود او نيز كشف نشده باشد ، مانند وجود سكنه در كرات جوى . وجود ذهنى و خارجى : براى هر چيزى دو نحوه وجود است « 1 » . اول وجود ذهنى : و آن عبارت از تصورى است كه انسان از چيزى در ذهن خود مينمايد و حكم مىكند كه وجود او در خارج واجب يا ممكن يا ممتنع است و اين نحوه وجود را وجود فرضى نيز مىنامند و بمحالات هم تعلق ميگيرد از اين جهت ميگويند « فرض محال محال نيست » و بعضى قائل شدند كه وجود ذهنى عبارت از صورتى است كه از اشياء در نفس انسانى ( روح ) نقش مىبندد چنانچه در قوه خيال صور خياليه منتقش مىشود و از او بصور ارتساميه تعبير نموده‌اند ولى اين مطلب باطل است ، براى اينكه نفس مجرد است و محل صورت واقع نشود ، بلكه وجود ذهنى عبارت از معرفت نفس است باشياء كه مرتبهء از كمال اوست نظير ساير كمالات نفسانى . دوم وجود خارجى : و آن وجوديست كه از اشياء در خارج از ذهن يافت مىشود و اين بر سه قسم است :

--> ( 1 ) باستثناء محالات كه فقط داراى وجود ذهنى هستند .